W sytuacji walki z koronawirusem widać kryzys formacji teologicznej

Katolwica: Nic tak nie sprawdza wspólnoty, jak doświadczenie kryzysu. Wygląda na to, że właśnie mierzymy się z kryzysem związanym z pandemią. Jak zatem oceniasz „zarządzanie kryzysowe” we wspólnocie Kościoła w obecnej sytuacji?

Jakub Śmietana: Tu chyba muszę rozróżnić wspólnotę Kościoła w Polsce i poza Polską. Jestem pod dużym wrażeniem racjonalności decyzji Kościoła Katolickiego we Włoszech oraz Korei, gdzie wprowadzono dość szybko odpowiednie obostrzenia, które skutecznie mogły zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa Sars-Cov-2. Szczególnie możemy zauważyć to w Korei, gdzie restrykcyjny zakaz sprawowania kultu publicznego, bardzo różni się od podejścia jakie w pierwszej fazie epidemii mieli członkowie Kościoła Jezusa Shincheonji (nie jestem pewien czy jest to poprawne spolszczenie nazwy tej wspólnoty), którzy swojego kultu nie zaprzestali, co doprowadziło do ponad 4000 zachorowań tylko z ich wspólnoty (dla porównania w całej Korei Południowej mamy 7869). Dziś lider tej wspólnoty na kolanach przepraszał za to, do czego doprowadził, o czym można było przeczytać w artykule z BBC (https://www.bbc.com/news/world-asia-51701039). Podobnie we Włoszech bardzo szybko wprowadzono zakaz publicznego sprawowania kultu, tam niestety sprawę zawalili szeregowi obywatele bagatelizujący zagrożenie jakie niesie Covid-19 i nie przestrzegający zasad kwarantanny oraz nie ograniczający kontaktów towarzyskich. Również w sanktuarium w Lourdes podjęto odpowiednie kroki.

Warto spojrzeć też na decyzję krajów Muzułmańskich – Arabia Saudyjska zamknęła granice, zamknęła sanktuarium Al-Kaba i epidemii jak na razie tam nie ma (mają zaledwie 45 przypadków). Irańscy duchowni postanowili wmawiać wiernym, że sanktuarium w Qom jest bezpieczne i stało się jednym z ognisk epidemii.

Im dalej na wschód, tym bardziej widać zaprzeczanie naukowym faktom, co wybrzmiewa w komunikatach Patriarchów Autokefalicznych Kościół Prawosławnych, którzy stwierdzają, że przez kontakt z postaciami Eucharystycznymi nie da się zarazić. Robią to jednak w sposób dość pokrętny.

I tak dochodzimy do Polski, w której niby jakieś działania są podejmowane, jednakże mam wrażenie niewystarczające. Zamiast ostrych i wyraźnych nakazów mamy do czynienia z „zachęcaniem: i „proponowaniem”. Niektórzy biskupi nadal opowiadają o ryzyku jakie niesie ideologia gender, zamiast jednak skupić się na realnym niebezpieczeństwie i chociaż na chwilę odpuścić ten zastępczy temat (do czego też chciałbym wrócić później). Nie ma jasnego komunikatu o tym, że w kościele można się zarazić i to jest problem. Dziś Minister Zdrowia wydał apel o tym, żeby starsi wierni pozostali w domach i przyjęli Komunię Duchową. Minister Zdrowia!

K: Niektórzy katoliccy publicyści (na przykład z portalu Polonia Christiana), a także aktywni na forach katolicy odwołanie mszy nazywają tchórzostwem oraz z nostalgią wspominają czasy, kiedy to lud podczas zarazy gromadził się w świątyniach i modlił o zdrowie. Co sądzisz o takiej formie walki z wirusem?

JŚ: Widać w tym niestety przeogromne braki w ich formacji intelektualnej. Działania podejmowane w dawnych czasach wynikały z ówczesnej wiedzy. Nikt nie wiedział, że istnieją patogeny. Część już zauważała, że transmisja chorób może mieć związek z powietrzem, ale mylnie wiązali to z odorem, co zaowocowało powstaniem charakterystycznego stroju z maską o ptasim dziobie, który to dziób wypełniano ziołami i kwiatami. Ktoś powołał się na Karola Boromeusza i epidemię ospy, z którą walczył. Tyle, że zapomina się, że Karol wprowadził procedury higieniczno-sanitarne dzięki trafnej intuicji, które jemu współcześni wyśmiewali.

Ten rys nieufności wobec nauki rysuje się w Polskim Kościele od dłuższego czasu i obserwuję go z narastającym niepokojem. Zawsze, gdy alarmistycznie o tym mówiłem rodzinie i znajomym to albo sprawę bagatelizowali albo stwierdzali, że to nie przynosi jakiejś wymiernej krzywdy, więc niech sobie robią co chcą. Niestety teraz mamy dowód tego, że przynoszą krzywdę innym.

W tym kryzysie widać też całkowity kryzys formacji teologicznej i modlitewnej wśród wiernych, bo jak widać nie umieją oni skorzystać z bogactwa Kościoła. Mamy chociażby Liturgię Godzin, która jest wprost idealną modlitwą na kwarantannę. W dzisiejszych czasach zdobycie elektronicznej wersji brewiarza w postaci aplikacji to wydatek paru złotych, a sama aplikacja jest prosta w obsłudze, zdecydowanie prostsza niż brewiarz tradycyjny, po którym trzeba „skakać” w poszukiwaniu tekstów.

Modlitwa przede wszystkim ma przemieniać nas, a nie wpływać na rzeczywistość w sposób magiczny. Św. Augustyn słusznie mówił o tym, abyśmy modlili się jakby wszystko zależało od Boga, ale pracowali jakby wszystko zależało od nas. Ta maksyma powinna być koronną w czasie tej epidemii.

K: W swoim liście do Kurii w Poznaniu piszesz o traktowaniu konsekracji jako magicznego, teurgicznego rytuału. Czym dla Ciebie jest to magiczne myślenie o konsekracji?

JŚ: Jest to zjawisko przyjmujące wiele postaci, ale mające jeden korzeń – kompletny brak zrozumienia pojęć teologicznych biorących się z tomistycznego języka filozofii. Ludzie mieszają terminy techniczne filozofii jak substancja z potocznym rozumieniem tych słów. Do tego dochodzi ludowe, nieuformowane rozumienie cudów Eucharystycznych. Przez to ludzie uważają, że transsubstancjacja nie polega na zmianie ontologicznej substancji chleba i wina w Ciało i Krew, tylko, tak mi się zdaję, myślą, że chleb i wino faktycznie stają się fizycznym mięsem i płynem ustrojowym (że to ujmę tak bardzo, bardzo brutalnie, ale i obrazowo). A to jak wiemy, nie ma żadnego umocowania w teologii. Wybrzmiewało to niezwykle często przy dyskusjach o komunikantach bezglutenowych dla osób chorych na celiakię i wybrzmiewa dziś, gdy zaprzecza się obecności patogenów na powierzchni konsekrowanej Hostii. Tak naprawdę nie wiem, jak dokładnie Ci ludzie rozumują, bo przyparci do muru argumentami, po prostu krzyczą o tym, że jestem małej wiary i nie rozumiem. Ale oni nie czują się jak widać w (chrześcijańskim) obowiązku, by mnie, w ich oczach błądzącego, poprawić. Do tego dochodzi magiczne traktowanie Eucharystii jak leku wirusobójczego i zakładanie, że cudowne uzdrowienia muszą następować, bo przecież Chrystus jest lekarzem. Tyle, że wierni zapominają, że Chrystus wielu ludzi nie uzdrowił, szczególnie, gdy odchodził z jakiegoś miejsca, czego mamy świadectwo w Ewangelii, a cuda nie są zjawiskami codziennymi. Widać tu również nieco pogańskie rozumienie łaski uświęcającej i jej zbawczego charakteru, jako czegoś, co ma dodawać szczęścia i benefitów za życia. O ile jeszcze takie rozumienie można wybaczyć antycznym Żydom, którzy nie mieli ani pełni objawienia ani takiej wiedzy jak my dziś, o tyle już nawet na kartach Starego Testamentu, w księdze Hioba widzimy walkę z takim rozumieniem Bożej przychylności. Podejrzewam, że w Polsce to zjawisko wynika z zachłyśnięcia się kulturą protestantów z USA i całkowitą niezdolnością odfiltrowania tych treści przez ludzi. Tam w wielu miejscach króluje właśnie tzw. prosperity gospel, promowane bardzo mocno przez teleewangelistów, które podkreśla, że szczęście w życiu doczesnym i bogactwo to dowód przychylności Boga i łaski, a ich brak – stanu przeciwnego.

K: Możliwe, że wierni obawiają się przyjmowania Komunii na rękę i wierzą w wirusobójcze właściwości Komunii, gdyż nie mają zbyt dogłębnej wiedzy teologicznej. Myślisz, że chodzi o to, czy jest coś jeszcze, co popycha nas w kierunku paraliturgicznej zabobonności?

JŚ: Tak, i tu chciałem wrócić właśnie do wspomnianej wcześniej ideologii gender i innych straszaków, jakimi część księży macha przed oczami wiernych, zazwyczaj ich nie definiując, tak, aby można było do nich wrzucić wszystko. Papież Franciszek, gdy mówi o zagrożeniu płynącym z gender, jasno definiuje o co mu chodzi – o ideologię, która zaprzecza indywidualnym cechom jednostki i chce zrobić z człowieka takiego uniformowego bloba. I to jest jasne zagrożenie, które każdy chyba zauważy. U nas pod gender podpadają osoby homoseksualne, edukacja seksualna, wszystko. Więc niestety to, co ostatnimi czasy próbują robić media czy księża podpierając się Papieżem Franciszkiem w tej kwestii jest nie na miejscu. W mojej osobistej ocenie, całość formacji w Polsce leży, a większość wiernych nie zna tak naprawdę katolickiej doktryny. Były kiedyś takie badania, ale już nie pamiętam kto je przeprowadził, gdzie pytano o katolickie prawdy wiary. Z tego co pamiętam tylko około 10% ludzi było w pełni katolikami nie wyznającymi żadnych herezji, mimo, że wszyscy deklarowali się jako katolicy, a większość też, że ich poziom wiedzy jest bardzo dobry. Część ludzi nie uznawała Trójcy Świętej, część wierzyła w reinkarnację, itd. Przeciętny Polski katolik w swoim umyśle ma zlepek jakiejś nieco zinfantylizowanej katechezy z podstawówki, trochę protestanckich treści z filmów z USA, trochę ezoteryki z ulubionej gazety, trochę swoich „przemyśleń”, ukutych na kanwie trudno powiedzieć czego, i z takim obrazem ma się on chyba dobrze. Nie szuka on realnej katolickiej doktryny, wystarczy mu to co ma. Problemem jest tu mocna emocjonalność wiary, która nie szuka rozumem. Dlatego tak atrakcyjne jest rzucanie się z szabelką na koronawirusa, różańce do granic i inne tego typu inicjatywy – bo są emocje i można pokazać jak bardzo się wierzy. I tu wychodzi właśnie jakie jest poważanie dla nauczania Jana Pawła II w naszym kraju i dla chociażby encykliki Fides et Ratio. Przecież masa ludzi wprost mówi, że nauka i wiara są sprzeczne ze sobą! Toż to herezja, którą wyklęto jeszcze za Tertuliana. I co z tym robią nasi biskupi? Ano, chyba nic. Ostatnim dokumentem, który według mnie był walką o formację wiernych był dekret zakazujący przeprowadzania spowiedzi furtkowej będącej całkowitym wypaczeniem tego sakramentu. Mam wrażenie, że nasi kapłani trochę boją się ruszać tę misterną konstrukcję katopogaństwa, która siedzi w umysłach wiernych, bo nie wiedzą, co może z tego wyjść, jeśli ona się zawali. Dlatego pojawiają się nieustannie tematy zastępcze, takie jak kolejni wrogowie w stylu ideologii gender czy ekologizmu, zamiast walki z poważnymi problemami doktrynalnymi w łonie Kościoła. Bo tak jest po prostu łatwiej. To nasze katopogaństwo można porównać trochę do lizaka, który właśnie liże dziecko z próchnicą. Jego rodzice (czyli biskupi) nie chcą mu go zabrać, bo wiedzą, że dziecko wpadnie w histerię, rzuci się na ziemię, będzie płakać, itd. Tyle, że jeśli będzie go dalej lizać, to w końcu wypadną mu zęby i to będzie prawdziwy problem, bo nie będzie w stanie jeść już zdrowego pokarmu. Liczę jednak, że może ten kryzys otrzeźwi naszą hierarchię i poważnie wezmą się za przybliżenie szerokiemu gronu wiernych poprzez pracę u podstaw tego, jak naprawdę wygląda katolicyzm, zamiast skupiać się tylko na zewnętrznej, pobożnościowej i niejednokrotnie pustej otoczce. Wielu Księży już to robi, ale według mnie potrzeba silniejszego bodźca z góry.

K: Dziś o 17.30 w Świątyni Opatrzności Bożej będzie odprawiona msza, na której można spowodować się tłumów. Iść, czy nie iść? A jeśli decydujemy się nie uczestniczyć w mszy i zostajemy w domu, to w jaki inny sposób obecnie katolicy mogą karmić swoją duchowość?

JŚ: Osobiście na tę Mszę bym nie poszedł, ponieważ ten konkretny koronawirus jest niebezpieczny przede wszystkim dlatego, że infekuje ludzi nawet, gdy chory nie ma objawów, moi rodzice to osoby starsze i nie chciałbym stwarzać dla nich niepotrzebnego zagrożenia. Dlatego ktoś bez gorączki, bez kaszlu, bez bólu mięśni może zarazić połowę obecnych w kościele. Uważam, że Mszę taką można obejrzeć dzięki technologii streamingu i też w niej aktywnie uczestniczyć, a Komunię przyjąć duchowo. Co do drugiej części pytania, to tak jak wspomniałem, możemy uciec się do Liturgii Godzin, łącząc się w ten sposób z całym Kościołem, możemy oddać się medytacji Pisma Świętego, możemy odmawiać Różaniec czy Koronkę (i to nie tylko tę do Miłosierdzia), Litanie i wiele, wiele innych modlitw, które Kościół, Matka Nasza dla nas przygotowała.

 

 

Jakub Śmietana – z zawodu architekt i plastyk, były alumn Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego w Katowicach. Interdyscyplinarność (głównie z uwagi na profil pracy) to jego druga natura, uwielbia pokazywać zależności między filozofią, wiarą, nauką i sztuką, widząc w tych zależnościach kluczowe dla funkcjonowania społeczeństwa fundamenty. Hobbystycznie walczy w Internecie starając się punktować zabobony, stanowiące zaprzeczenie Prawdy we wszystkich dziedzinach życia.

 

List Jakuba do Kurii można przeczytać poniżej: