Wstydź się, grubasie!

Zarówno wielkie ogólnopolskie dzienniki i portale, jak i influecerzy posiadający dość wąskie grono odbiorców, podejmują ostatnio temat mowy nienawiści. Ma to oczywiście związek z tym, że jako społeczeństwo już nie tyle brodzimy w hejcie, ale się w nim nurzamy – i chyba dociera do nas to, że nie jest to “urojony problem”. Dla wielu dziennikarzy triggerem do podjęcia tego tematu było, oczywiście, zabójstwo prezydenta Gdańska, dokonane na tle nienawiści. Nie sądzę, by bez konkretnych rozwiązań prawnych i solidnej edukacji udało się pokonać (lub choćby zmarginalizować) zjawisko mowy nienawiści – ale jednak, widząc, jak wiele się w tym temacie dzieje, pomyślałam sobie, że może uprawianie hejtu przestanie być powodem do dumy, a nienawiść zniknie z największych polskich mediów. A potem, w drodze do pracy, przyjrzałam się plakatom akcji “Jedz ostrożnie”. I ręce mi opadły.

Body shaming pod moim oknem

Plakaty, które mają nakłonić Polaków do podejmowania refleksji nad tym, co znajduje się na ich talerzach, zauważyłam stosunkowo późno – stało się tak zapewne dlatego, że na co dzień nie korzystam z dobrodziejstw łódzkiego MPK, a afisze wiszą głównie na przystankach komunikacyjnych. Prace “Jedz ostrożnie”, wizualnie nawiązujące do znaków ostrzegawczych i drogowych “czarnych punktów”, zostały nagrodzone i w ramach 19. konkursu Galerii Plakatu AMS. Niektóre z nich zawierają napis “ŻRYJ” z przekreśloną literą “R”, inne natomiast prezentują sylwetkę bardzo otyłej osoby, upodabniając ją do burgera lub przemawiają do nas grafiką monstrualnych rozmiarów mężczyzny siedzącego na maleńkim krześle. Przesłanie jest jasne: nie jedz zbyt wiele, bo będziesz wyglądać obleśnie. Twórcy kampanii oddziałują więc na odbiorców poprzez body shaming, czyli działanie mające na celu poniżenie, zawstydzenie lub ośmieszenie kogoś z powodu jego wyglądu. To groźne zjawisko, które stanowi przyczynę kompleksów (a w skrajnych przypadkach będące tłem depresji i myśli samobójczych) wielu nastolatków, ma się dobrze w internecie – a teraz dodatkowo “wylało się” na ulice. Nie wolno zapominać, że body shaming również jest rodzajem mowy nienawiści – w dodatku osoby otyłe hejtowane są tutaj w białych rękawiczkach, bo przecież „to dla ich dobra”. Cóż… nie tędy droga.

A jeśli się nie obżeram?

Choć sama nigdy nie byłam otyła, to jednak był w moim życiu moment, gdy – delikatnie mówiąc – patrzenie w lustro nie sprawiało mi przyjemności. Było to tuż po porodzie. Choć na poziomie intelektu wiedziałam, że jest to normalne, to jednak gdy nie mogłam dopiąć się w ulubionej sukience, to było mi naprawdę bardzo przykro. Tym, co mi pomogło, było wsparcie bliskich mi osób. Mam to szczęście, że Kacper świetnie gotuje i nie żałował czasu na przygotowywanie pożywnych, ale jednocześnie lekkich posiłków. Istotne było także to, że przejmował opiekę nad Alą, gdy ja (za zgodą lekarza) wróciłam do treningów. Moi znajomi natomiast nie proponowali mi słodyczy ani kalorycznych przekąsek. Dzięki wsparciu rodziny i przyjaciół po paru miesiącach odzyskałam swoją standardową objętość. Między innymi dzięki temu doświadczeniu wiem, że gdy ktoś ma problemy z wagą, pomocna jest wyrozumiałość i pomoc ze strony bliskich, a nie komunikat w stylu “wstydź się, grubasie” – który przecież (choć wyrażony językiem symbolu) pojawia się w omawianej kampanii. Poza tym, twórcy afiszy “zapomnieli” chyba o tym, że otyłość nie zawsze jest efektem “żarcia zamiast życia”. Istnieje kilka schorzeń, które sprawiają, że człowiek – nawet jeśli zdrowo się odżywia – i tak przybiera na wadze. Należy do nich niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga czy zespół policystycznych jajników. Co więcej, czasami występowanie nadwagi ma związek z działaniem naszej psychiki – niekiedy depresja lub choroba dwubiegunowa sprawiają, że człowiek szybko przybiera na wadze. Myślę, że niektóre spośród tych osób, widząc rzeczone plakaty, czują winne i upokorzone. Ja sama, gdybym miała wątpliwą przyjemność natknąć się na nie w połogu, pewnie nie rozdzierałabym szat, ale na pewno nie poprawiłoby to mojego samopoczucia. 

Otyłość nie zasługuje na promocję

Nie chcę w tym tekście powiedzieć, że otyłość jest w porządku – tak samo, jak w porządku nie jest zapalenie płuc, grypa czy wrzody żołądka. Otyłość została wpisana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) na Międzynarodową Listę Chorób i Problemów Zdrowotnych (klasyfikacja ICD-10) pod kodem E66 już ponad pół wieku temu – i jej coraz bardziej powszechne występowanie uznaje się w tym momencie za poważny problem społeczny. Według WHO, już jedna czwarta Polaków cierpi z powodu zbyt wysokiej masy ciała. Problem nadwagi i otyłości dotyka także osób bardzo młodych –  ostatnich 20 latach aż trzykrotnie wzrosła liczba dzieci z nadwagą (najszybciej w Europie tyją polskie dzieci!). Posiadanie nadmiernej masy ciała nie dość, że jest chorobą samą w sobie, to dodatkowo może skutkować udarem, niewydolnością serca, chorobą wieńcową i nadciśnieniem. Jest zatem w pełni zrozumiałe, że osoby, którym leży na sercu dobro społeczeństwa, chcą nakłonić Polaków do zmiany nawyków żywieniowych. W ramach profilaktyki chorób nie wolno jednak ośmieszać osób, które z danym zaburzeniem się zmagają – zawstydzanie to jedno z najgorszych możliwych narzędzi “wychowawczych”. Aby skutecznie i w sposób pozbawiony hejtu pomóc Polakom obniżyć ich BMI, należałoby raczej postawić na solidną edukację w szkołach (młodzi Polacy często po prostu nie wiedzą, jak jeść zdrowo, a jednocześnie smacznie i do syta), a osobom z nadwagą i otyłością ułatwić dostęp do dietetyków i psychologów (jeśli nadwaga ma podłoże psychologiczne). Uważam też, że aby rozwiązać problem ekspresowego tycia polskich dzieci, należy edukować rodziców, że dziecko ma prawo jeść tyle, ile chce – wmuszanie w dziecko “jeszcze jednego widelca mięska za tatusia” i niepozwalanie mu na odejście od stołu, dopóki nie zje, to emocjonalna przemoc, która prowadzi do tego, że człowiek je nie wtedy, gdy jest głodny, ale  wówczas,gdy chce kogoś zadowolić, okazać wdzięczność lub poprawić sobie humor – co jest prostą drogą do problemów z wagą.

Życzyłabym sobie, aby stacje telewizyjne zamiast nadawać reklamy syropów wspomagających apetyt, emitowały mądre spoty na ten temat.